Vijanden om van te houden

Vijanden Om Van Te Houden - Ludo Hekman
AuteurLudo Hekman
UitgeverPlateau
Jaar van uitgave2011
GenreNon-fictie
Aantal Bladzijden126
TypePaperback
ISBN9058040631
Jaap Marinus
Erik Drenth

Jaap

Terroristen in de bus naar Londen

Op station Utrecht stappen we (mijn vriendin en ik) op de bus naar Londen. Een flinke rit en binnen tien minuten hebben we al spijt: wat een rare vogels gaan er eigenlijk mee. Het ligt meer voor de hand om met het vliegtuig gaan, dat is namelijk tien keer sneller. De bus is waarschijnlijk voor de lagere klasse en dat is te merken. Geen Nederlands sprekende persoon te bekennen, alleen maar mensen uit Azië, het Midden-Oosten en Antillianen. Vreemd volk.

Ik bleek niet de enige te zijn die dat vond. Hoewel ik inmiddels een baard van drie weken had, een bril op en mijn haar plat op mijn hoofd, was één blik van de douane op mijn paspoort (waar ik geen bril draag, glad geschoren en het haar overeind) voldoende om door te mogen lopen. Dat nam meer, veel meer tijd in beslag bij onze gekleurde medereizigers, dan bij ons. Mijn vooroordeel werd bevestigd, ik was niet de enige die argwanend en op mijn hoede was.

Verzonnen terroristen in de bus

Met frisse tegenzin, maar toch ook wel nieuwsgierig begon ik in het boek van Ludo Hekman: Vijanden om van te houden. De tegenzin kwam voornamelijk door de titel, die motiveert mij niet om te gaan lezen. Gelukkig is dat, naast de vloed aan dure woorden, het enige grote kritiekpunt voor dit boek. Toen ik deze had uitgelezen, moest ik met schaamrood op mijn kaken toegeven dat ik misschien wel argwanend kijk naar een verzonnen vijand. Wat? Ik kon tijdens het lezen van het boek niet voorkomen dat ik het trieste gezicht van Saddam Hoessein voor me zag, vlak voordat hij werd opgehangen.

Je zou het medelijden kunnen noemen. Hoewel Saddam misschien een duidelijke vijand was, kon ik me niet van de knoop in mijn maag onttrekken. Dát is wat dit boek bij mij deed. Vijanden om van te houden? Misschien slaat die leus de spijker op z’n kop. De aanbeveling van Bart Jan Spruyt op de voorkant zegt: “Dit boek is zeer uitdagend en verdient een goed debat.” Sorry, dat is echt te zwak uitgedrukt voor dit goede boek!

Barmhartige NSB’er

Voor een groot deel kan ik met de auteur meegaan. Hij stelt dat er naast vechten en vluchten een derde weg is om vijanden te benaderen. Welke dat is, dat lees je zelf maar :). Het heeft mij aan het nadenken gezet (en dat gebeurt niet heel snel) en ik denk zelfs wel veranderd. Voordat we iets of iemand een vijand kunnen noemen, moeten we beseffen dat de zaak vaak complex in elkaar zit. Israël of Palestina? Dat zou ik tot op de dag van vandaag niet durven zeggen. Die strijd kunnen wij echt niet overzien.

Tijdens het lezen zat ik soms met vragen. Eén van die vragen was: maar Hitler dan? Wat zou ik moeten doen als ik een tijdmachine had, en terug kon gaan naar het jaar 1940? Ludo zou denk ik zeggen: “Had hem een bloemetje gebracht, een sigaar gerookt en een whiskey gedronken en hem omgepraat.” Toch sluit ik niet uit dat er een ander antwoord uit zijn mond zou kunnen komen: “Pak een geweer en schiet hem dood.” Ludo geeft zelf antwoord op deze vraag in zijn boek. Lezen dus.

Erik

Mee op reis

Ik reis te weinig. Hoe verder ik kwam in het boek ‘Vijanden om van te Houden’ van Ludo Hekman, hoe meet ik me realiseerde dat je voor een zinnige blik op de wereld een bereisd mens moet zijn. Dan heb ik het niet over tripjes naar Lloret da Mar (gelukkig nooit geweest) of Rome, maar over landen waar de Westerse geest op de proef wordt gesteld. De schrijver van dit boek heeft veel gereisd, en neemt je mee. Niet letterlijk, maar laat zien hoe zijn blik verbreed is door te spreken met (bijvoorbeeld) een Iraanse vrouw.

Vrienden of vijanden. Achter de TV is het onderscheid makkelijk gemaakt, maar zo makkelijk ligt dat allemaal niet. Hekman probeert je wereldbeeld op z’n kop te zetten. Met succes. De werkelijkheid is complexer dan ooit. Hoe moet je omgaan met mensen die je vijanden lijken te zijn? Het antwoord van Hekman: doe net alsof het helemaal geen vijanden zijn. Naïef? Dat zou je kunnen denken, maar hij heeft een punt.

Wij-zij-denken

Het zwart-witte wij-zij-denken past helemaal niet bij de werkelijkheid, laat Hekman zien. Het is juist steeds moeilijker om ‘wij’ en ‘zij’ te definiëren. Door als uitgangspositie te nemen dat iedereen een vriend is, kan ineens blijken dat iemand van wie je een vijandelijke houding verwachtte, een vriend blijkt te zijn. Met voorbeelden en verdere verdieping ondersteunt de schrijver dit betoog.

Ik bezondig mezelf regelmatig aan wij-zij-denken. In de praktijk werkt dat vooral van afstand. Hoe dichter je zelf bij het onderwerp komt te staan, hoe moeilijker het is om een simpele waterscheiding tussen goed en kwaad te maken. Dit boek zette me vooral aan het denken over mijn eigen positie. Hoe vaak lukt het mij eigenlijk om met een open vizier op een ander af te stappen, voordat ik mijn oordeel vorm? Hekman schetst Jezus hierbij duidelijk als een voorbeeld. Hij was uitzonderlijk goed in staat éérst het verhaal van een ander aan te horen, en dan pas te oordelen.

Welk oordeel?

Helaas raakt Hekman mij aan het eind van zijn boek kwijt, en wel in het dertiende hoofdstuk, getiteld: ‘Er moet een oordeel zijn’. Eerlijk gezegd geloof ik niet zo in dit oordeel, en vind ik het lastig dat een boek dat verder inspirerend is en tot nadenken aanzet, een oplossing zoekt in het goddelijk oordeel over de mens. Het idee dat onrecht gerechtvaardigd moét worden, maakt Gods oordeel theologisch bijna noodzakelijk.

Onrecht bestaat nou eenmaal, en Hekman biedt een mooie alternatieve manier aan om daar mee om te gaan. Ik kan de hoofdstukken 1 tot en met 12 daarom van harte aanraden. Wie net als de schrijver vind dat onrecht door een goddelijk oordeel opgelost kan worden, kan ik de resterende pagina’s ook aanbevelen.

Reacties

  1. Johan zegt

    Als ik de reacties van zowel Jaap als Erik lees, dan lijkt me dit boek een aanrader.
    Ooit droomde ik dat ik door Amsterdam liep en dat ik door twee beeldschone dames van straat geplukt werd. Ze vroegen mij of ik mee wilde spelen in een toneelstuk. Nee, het duurde niet lang en het was hartstikke leuk, zo zeiden ze. Dom als ik was, ging ik met hen mee. Ze schminkten mij en ze zeiden dat ik de rol van slechterik moest spelen. Daar had ik geen zin aan, maar ze duwden mij het toneel op. In het begin vond iedereen mij geweldig en ik begon te groeien in mijn rol. Wie wil nu niet de rol van een ‘geweldig mens’ spelen? Maar op een gegeven ogenblik begon iedereen tegen mij te schelden. Ze zeiden dat ik de slechtste mens was die ooit geleefd had. Ik zei nog dat ik hier uit ‘vrije wil’ was, maar niemand wilde mij geloven. Uiteindelijk ben ik uit dat theater weggevlucht. Buiten gekomen kwam ik dezelfde beeldschone dames opnieuw tegen. ‘En’, vroegen ze, ‘vond je het leuk?’ Sindsdien is mijn visie op ‘beeldschone dames’ fundamenteel veranderd.

  2. Ronald Teune zegt

    Mooie recensie!
    Wat betreft Hitler en de kwestie geweldloos verzet (waar de derde weg op lijkt te slaan): Bonhoeffer, theoloog en een van de kopstukken van de Bekennende Kirche, die mee heeft gedaan aan een aanslag op Hitler, vond dat hij geen applaus verdiende, juist vanwege het feit dat het geweld was dat hij gebruikte. Toen de aanslag mislukte maakte Hitler hieruit op dat God aan zijn kant stond en ging nog meer vuur verder, dus kennelijk had ook/zelfs/juist hier het (mislukte) geweld een averechts effect.
    Hier is de bron: http://www.youtube.com/watch?v=e721SeUeRJM vanaf 1:40.
    (filmpje van dezelfde persoon met een kortere uitleg over het thema maar zonder het verhaal over Bonhoeffer: http://www.youtube.com/watch?v=WjFoNIOpJec)

    P.S. Leuk he, zo’n bus vol gekleurde mensen naar Londen. :-) Ook eens meegemaakt.

  3. Ronald Teune zegt

    Kan ik ook nog achteraf zeggen dat ik op de hoogte gehouden wil worden van reacties per mail? Ik zag het vinkje net te laat…

  4. Diana zegt

    Ha, ha! ‘Berezen mens’! Nog teveel Pasen in je gedachten?
    Dit is natuurlijk geen inhoudelijke reactie. Ik had al een recentie van het boek gelezen en daar kreeg ik geen warme voeten van. Nu ik jullie commentaar lees, ga ik toch nadenken of ik het misschien moet kopen. Het is inderdaad makkelijk om vanuit de luie stoel allerlei denkbeelden te hebben/ontwikkelen. Ook mijn ervaring is: hoe meer je in aanraking komt en realties opbouwt met wie dan ook (buitenlander, Nederlander, arm, dronkenlap, hoer, keurige buurman of -vrouw) hoe genuanceerder je standpunt wordt. (Tenzij je je echt niet in de ander in kunt/wilt leven). Het vraagt wel wat van je: een open geest en een open hart.

  5. Diana zegt

    Hm… ik zal geen commentaar meer geven op taalfouten! Na het plaatsen van mijn bijdrage zie ik een fout: realties moet natuurlijk zijn: relaties…

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>