Als jij naar buiten kijkt, en je kijkt omhoog, zie je dan alleen maar de lucht? Of zie je in gedachten ook wat rode mannetjes zwaardvechten met mannen in witte kleren? De strijd in de hemel is een bron van fantasie voor velen. Vandaag behandelen wij de welbekende tekst uit de brief aan de Efeziërs over de strijd, niet tegen mensen, maar tegen de duistere machten:
Efeziërs 6:10-13 “Ten slotte, zoek uw kracht in de Heer, in de kracht van zijn macht. Onze strijd is niet gericht tegen mensen maar tegen hemelse vorsten, de heersers en de machthebbers van de duisternis, tegen de kwade geesten in de hemelsferen. Neem daarom de wapens van God op om weerstand te kunnen bieden op de dag van het kwaad, om goed voorbereid stand te kunnen houden.”
7Joker
Donkere ogen, een vaalbleek gezicht, en een gemene lach. In de Batman-films is de Joker dé verpersoonlijking van het kwaad. Hij spreekt tot de verbeelding. Iedereen weet dat gebrek overal is. Op zo’n ultieme slechterik kun je alle emoties over ziekte, zonde en tekortschieten projecteren. Zo’n figuur als de Joker is van alle tijden en alle plaatsen. Christenen hebben daarvoor de Satan.
Ik geloof in de duivel als de projectie van het kwaad. Ik geloof niet in de duivel als persoon. Zonder kwaad is er geen Satan. Die stelling kun je niet omdraaien. Hij heeft een belangrijke functie, als bliksemafleider voor negatieve emoties. Die rol speelt hij in de tekst van vandaag meer dan duidelijk. De schrijver, iemand uit de vroege kerk die in de traditie van Paulus stond, houdt zijn lezers voor dat ze niet tegen aardse vijanden moeten strijden.
Hemelsferen
De echte vijanden zijn kwade machten in de hemelsferen, zegt de schrijver van Efeziërs. Aardse gebeurtenissen zijn een verafschaduwing van een strijd in de hemel. Daar heb ik moeite mee. Zonder Satan is er geen kwaad, zou je denken als je deze tekst leest. De duivel, slechts een projectie, krijgt daarmee teveel eer. Wie deze interpretatie kiest, loopt het gevaar z’n eigen problemen te makkelijk van zich af te schuiven.
Wie de wereld als een speelbord van goed en kwaad in hogere sferen ziet, kan niet veel anders dan biddend apathisch toezien. De wereld is misschien wel een speelbord, maar niet van hogere machten. Wie zich inzet en verenigt, kan een klein beetje goed doen. Negatieve emoties mag je best afwentelen op de duivel, maar vergeet niet dat hij alleen bestaat bij de gratie van projectie.
28El Pasha
Ik kan me de discussies vijf à zes jaar geleden nog wel herinneren. In onze vaste shoarmazaak, met de Bijbel tussen ons in. Erik beweerde toen al: de duivel, die bestaat niet. Dat was voor mij onmogelijk, want in de Bijbel wordt hij zo vaak aangehaald. Wat deed Jezus dan die veertig dagen in de woestijn? Hoe zit het met Job, die door toedoen van de Satan alles kwijtraakte?
Toch moet ik Erik inmiddels deels gelijk geven. In (voornamelijk de meer charismatische) kerken, is er een systeem bedacht rondom de hemelse gewesten. Een soort sociale gedragscodes, zoals we hier op aarde hebben. Wie die regeltjes bedacht heeft is onduidelijk, maar ze worden alom geaccepteerd. Zo kreeg ik in een college eens een briefje waarop stond dat je demonen kunt binden, om ze even 'koest' te houden als uitdrijven nog niet lukt. Later kun je dan nog een poging tot exorcisme doen.
Frank Peretti
Wie kent de boeken van romanschrijver Frank Peretti niet? Hij beschrijft een strijd die zich op aarde afspeelt. Deze staat in direct verband met de strijd die zich in de hemel voordoet. Dat leesvoer wordt niet voor niets een 'roman' genoemd. Het is een fantasie van de schrijver. Deze boeken heb ik meerdere keren gelezen en ik moet toegeven: als jonge jongen gingen mijn ogen 'open' voor de geestelijke wereld.
Nu, zo'n vijftien jaar later, zijn mijn ogen geopend voor de strijd tegen het vlees, de menselijke natuur. De fouten die ik maak, de verleidingen waar ik aan toegeef, het zijn mijn fouten. Ik heb nooit de duivel de schuld gegeven van mijn tekortkomingen, maar ik heb wel mijn leven aan Jezus gegeven. Al mijn plannen en mijn tijd waren van Hem. Toch bleef ik fouten maken en heb ik mijzelf en anderen vaak teleurgesteld. Dat was niet de schuld van Jezus. Ook niet van de duivel. Dat was mijn eigen schuld.
Jaap en Erik hebben zich vandaag beiden in dienst van de duivel gesteld. Erik ontkent het bestaan van de duivel wat natuurlijk niet zo vreemd is voor iemand die het bestaan van God al zo in twijfel trekt. Jaap geeft hem deels gelijk. Voor hem bestaat de duivel dus een beetje. Een wel heel vreemde kronkel. Hoe dan ook is de duivel heel tevreden over deze fanatieke twijfelzaaiers. Zo kan hij nog ongestoorder zijn gang gaan terwijl grote groepen denken dat hij niet echt is.
Ik zou op Jaap kunnen stemmen omdat ik het voor wat één ding betreft met hem eens ben. Er bestaat in sommige kringen de gewoonte om voor elke neiging tot het kwade de duivel de eer te geven. Dat is niet terecht. Onze strijd met het kwaad is in eerste instantie een strijd met de oude mens. Maar de duivel is er wel als de kippen bij om tegenwicht te bieden aan de hulp die we hierbij van Jezus hebben.
Dus ook deze keer ben ik het met beide heren oneens. Ze worden steeds duidelijker verkondigers van dwaalleer. Heel vervelend voor wie dit niet weet te onderscheiden. Maar gelukkig wel herkenbaar voor steeds meer mensen die nog waarde hechten aan het geschreven Woord. De Waarheid van God.
Een reactie van uit de kerstconferentie van de hgjb waar het thema efeze is en we vanmorgen olv ds theo pieter de jong jullie bijbelstuk hebben behandeld.
Mijns inziens slaan jullie beide de plank mis. De duivel is wel degelijk een persoon en de strijd krijgen wel degelijk mee te maken. Ik heb er al ex-wicca midden ingezeten. Wel ben ik het met jullie eens dat je de duivel niet de schuld kunt geven van alles wat er fout gaat en dat echt niet al je zonde door een demon op je schoudertje zijn ingefluisterd.
Mochten jullie interesse hebben wil ik hier best nog wel eens over door praten. Ik ben heel benieuwd naar meer van jullie standpunten. Ik geef (samen met robert doorenbal of alleen) workshops/lezingen ed. Over occultisme en daarom wil ik graag meer weten over de menigen die hierover te ronde gaan.
Wat een beperkte blik van zowel Jaap als Erik. Typisch studeerkamer theologen debatje. Ik zie voor me hoe jullie hier losjes over filoseferen zonder het te toetsen aan ervaringen van andere christenen. Ik zou zeggen: stel je open voor de mogelijkheid dat we strijden tegen het ‘vlees’ (ook een constructie) én de satan / demonen. En sommigen voegen daar nog de ‘wereld’ aan toe. Waar het mij helpt: om bij aanvechting onder ogen te zien dat ik soms de gedachte of overtuiging kan hebben dat iets goed is voor mij, of leuk, of fijn, terwijl dit een leugen is. En de gedachte dat die leugen van buiten komt maakt mij strijdbaarder: ‘rot op met je leugen!’
Een ingewikkeld vraagstuk deze week. Bestaat de duivel?
Zelf denk ik van wel. De macht van het kwaad is vaak groter dan dat het door mensen alleen is veroorzaakt. Niet om aan ons de verantwoordelijkheid te ontnemen, maar wel gewoon als nuchter feit. Denk aan machten als ‘racisme’, zulke machten zijn mensoverstijgend, geestelijke machten. Het zou zomaar kunnen dat daar een persoonlijke macht achter zit, de duivel.
Aan de andere kant moet je oppassen om de bijbelteksten over de duivel als adequate beschrijvingen op te vatten. Het zijn teksten in het taalveld van toen, met de ideeenwereld van toen. Als je dat gaat systematiseren op de charismatische wijze, dan doe je de afstand van 2000 jaar tekort.
Ik zie het zelf zo: de duivel bestaat, de bijbelschrijvers hebben hem echter beschreven op de manier van hun tijd. Ga de bijbelse beschrijving dus niet zien als ‘wetenschappelijk correct’. Dan wil je er te veel in zien.
Ik mag vast wel verwijzen naar een blog van collega Matthijs Schuurman”
http://mjschuurman.wordpress.com/2009/12/09/waarom-ik-in-het-bestaan-van-de-duivel-geloof-maar-moeite-heb-met-bevrijdingspastoraat/
OMG Erik! Wat heb ik een medelijden met je :( Nee, serieus. Wat een leegte ervaar ik als ik jou posting lees. Pijnlijk!
Wat een onzin. De Bijbel leert duidelijk dat satan een gevallen engel is. Was hij dat niet, dan was er inderdaad geen kwaad geweest. Dat wij ons dat, als zo gewend aan onze gevallen natuur, niet voor kunnen stellen is wat anders. Veel postmodernen doen een wanhopige poging met kreten dat kinderen van nature onschuldig zijn, zonder kwaad geboren worden, enzovoorts. Om ze vervolgens te overvoeren met de gruwelijkste beelden zodat het kwaad in die kinderen alsnog gestimuleerd wordt. Dat is hypocriet en feitelijk geeft men daarmee ook aan dat ze zelf diep van binnen ook wel beter weten.
Zo’n opmerking verwacht ik alleen maar van iemand die nog nooit een gebedsverhoring mee heeft gemaakt. Nogmaals: Wat ‘n leegte. En de vraag komt weer bij me op waarom je eigenlijk theoloog bent als je God niet kent? Kun je dan niet beter iets nuttigs gaan doen met je leven?
De reactie van Jaap slaat de plank ook mis, maar gelukkig niet zo ver als die van Erik. Natuurlijk zijn jou fouten, jou fouten, jou keuzes, jou keuzes, maar dat sluit het bestaan van de duivel niet uit. Het maken van fouten is menselijk, het bezeten zijn is duivels. Er speelt dus wel degelijk nog iemand een rol mee.
Eén van
de grootste successen van de duivel is zijn eigen bestaan te ontkennen. Dat geeft hem precies die extra speelruimte waardoor we het huidige verval van normen en waarden zien. En ja, dat heeft deels te maken met de keuzes die mensen maken, maar er gebeuren dingen die echt een stap verder gaan.
Eén ding ben ik wel blij om: Jullie hebben daar blijkbaar geen van beiden ervaring mee. Wees daar vooral blij om, maar maak niet de fout om te denken dat jullie ervaring maatgevend is, want dat is duidelijk niet het geval! Ik heb waarschijnlijk, hopelijk, nog geen 10% van de dingen meegemaakt die Abigail mee heeft gemaakt, maar ik sluit me volledig bij haar aan dat de duivel wel degelijk een echte entiteit is.
En dat veel charismatici nu eenmaal in alles doorslaan en achter elke boom een demon zien is hun eigen verantwoording. Er is een club al een tijd bezig met het vertalen van een boekje wat hier wel wat raakvlakken mee heeft, en wat in feite bevestigt wat hier gebeurd: Door het duivelse werk in de charismatische beweging worden Christenen misleidt en gaan het bestaan van de duivel ontkennen. Wat ‘n slimme tactiek!
@Menno & John,
Dat jullie het met mij oneens zijn, verbaast me niet. Het zou eerder opvallend zijn als we het een keer eens waren. Wat ik meer opvallend vind, is dat jullie in de reactie van Jaap dingen lezen die ik niet zie.
Ik zie nergens dat Jaap het bestaan van de Satan ontkent. Hij verschuift m.i. de discussie naar de wijze waarop de demonenwereld in charismatische kerken gezien wordt. Daarmee ontken je het geloof in de Satan in het algemeen niet. John zegt iets soortgelijks:
Ik zie dat nergens gebeuren, en snap eigenlijk niet dat jullie dat wel zien.
Beste John, als de Bijbel één ding níet duidelijk leert, is het dat “satan een gevallen engel is en dat zonder zijn val het kwaad niet had bestaan”. Maar ik zie je voorbeelden van dit ‘duidelijk leren’ graag tegemoet!
Al jaren lang ben ik kijker van het tv-programma ‘Wie is de mol’. In het spel speelt één persoon mee met de opdracht om zoveel mogelijk dingen te laten mislukken. Hiervoor krijgt hij extra informatie. In de nabeschouwing, als voor iedereen duidelijk is wie de mol is, komt vaak naar voren dat de mol bij heel veel opdrachten niet zo gek veel hoefde te doen. Die liepen in de soep door slechte communicatie en ‘grote ego’s’.
Daar kan ik wel een parallel in zien voor mijn eigen leven. De mol staat klaar om me de verkeerde kant op te sturen, maar vaak is dat helemaal niet nodig. Dan ren ik uit mezelf de verkeerde kant al op. Gelukkig heb ik, anders dan bij de mol, mijn eigen coach die me graag de juiste weg wil wijzen. Tsja, dan moet ik wel communiceren en mijn eigen grote ego mennen.
De satan is geen projectie of een afschuifmiddel, we zijn verantwoordelijk voor onze eigen daden. Wel is het zo dat de bovenvermelde wapens van God (wapenuitrusting) direct wijzen op een aktieve rol die we als christen hebben in ons geestelijk leven. Dus ja, we hebben een aktieve strijd tegen duistere machten, maar laten we het niet moeilijker maken dan het is… het Woord van God (zwaard) heeft geen kracht als het niet wordt genuttigd, dat is namelijk de primaire bron voor het verkrijgen van geloof. En zonder geloof wordt het rationeel…kansloos.
Ook ik ben het met beiden oneens. Ik sluit me aan bij vooral Menno en John, ook bij Abigail, Wim en Maarten. Wat een versluiering en verduistering van denken.
Kan me uitstekend vinden (herkennen zelfs!) in de reactie van Jaap. Ik zie hem de realiteit va de duivel niet ontkennen. Maar wel de verantwoordelijkheid voor zijn eigen vlees nemen. Adam schoof het al – onterecht – af op de duivel. En in veel charismatische kringen wordt niet anders gedaan. Heb je zonde? Dan drijven we de duivel uit! Wel gauw de Heilige Geest erin, anders komtie terug. Wat een baarlijke nonsens. De satan bestaat (ik lees overigens nergens zo duidelijk dat het een gevallen engel is). Hij verleidt en beschuldigt. Is de aanklager van broeders (en zusters denk ik dan ook maar). Maar wijzelf zijn verantwoordelijk voor onze reactie daarop.