In het blog van vandaag vind je handvatten voor relativisme. Of zoals gastblogster Sanne van Dijk zelf zegt: relativisme als instrument voor een onwrikbare persoonlijke spiritualiteit. Dat zijn grote woorden, maar oh-zo-waar. Sanne is student aan de Theologische faculteit in Leuven en schrijfster voor cultuurshock.net. Lees hieronder haar scherpe bijdrage.
“De relativist aarzelt niet in het toeschrijven van waarheid aan wederzijdse/gemeenschappelijke onverenigbare uitspraken of opvattingen; voor relativisten is waarheid een zaak van ieders eigen denken.”
“Voor de scepticus, als het op waarheid aankomt, is de enige optie elke vorm van oordeel compleet achterwege te laten.”
Christelijke eisen
Wanneer ben ik een goed christen? Elke dag om 6.00 uur je nest uit voor stille tijd; handen in de lucht bij de worship; een diep bewustzijn van zonde; lang en gepassioneerd bidden bij het kringgebed; vallen, opstaan, zingen en lachen in de geest; de straat op voor evangelisatie… Zomaar wat punten uit de lange lijst zaken waarvan veel christenen vinden dat ze eraan moeten voldoen.
Een stukje zelfreflectie is een waardevol goed, tenzij het overslaat in onzekerheid of zelfs het opgeven van geloof in God en een spiritueel leven – “ik kan het toch nooit goed doen.” Daarom wil ik hier de aandacht vragen voor het toepassen van relativisme in het persoonlijk geloofsleven, als instrument voor een standvastig geloof.
De Waarheid
Relativisme – en vooral scepticisme – zijn in veel christelijke kringen not done. Het zou getuigen van ‘wereldse’ invloed en leiden tot een heidens christendom – en wordt daarom vaak gemeden. Relativisme levert inderdaad een spanning op voor christenen: wij claimen immers de ene Waarheid te kennen, terwijl de relativist deze niet (of in mindere mate) erkent.
Hoe deze waarheid tot uiting komt, kent echter talloze manieren in de gehele christenwereld. Als we alleen al in onze eigen kringen kijken, hoe ieder zijn stille tijd invult, of naar de opvattingen over seksualiteit, alcoholgebruik, aanbidding, roken etc. Verschillen zijn vaak reden tot oordeel, helaas. Doe jij het niet zoals ik, dan moet het wel verkeerd zijn. Ik ben immers christen, hoe kun jij dat dan ook zijn?
Leer van anderen en ken uzelf
Hoe kan relativisme hierin een instrument zijn? Relativisme begint bij jezelf. Je eigen geloofsleven is uniek, en zoals jij het doet, hoeft het niet. De Bijbel schetst immers ook geen eenduidige spirituele beleving. Dit betekent niet het einde van jouw geloofsleven, integendeel. Je gaat inzien wat voor jou waardevol is (“Heerlijk, 6.00 uur mijn bed uit voor de Heer!”) terwijl je de wijze waarop anderen hun spiritualiteit invullen leert accepteren. Je kunt zelfs leren van andere tradities. Het beleven van verschillende culturen of kerken kan daarom erg waardevol zijn.
Om te voorkomen dat relativisme doorslaat, is kennis van je eigen ‘kennen en kunnen’ fundamenteel. “Ken uzelf!” werd niet voor niets al door vele wijsgeren voor ons geroepen. Kennis van jezelf is weten wat je grenzen en wensen zijn. Dan kom je erachter welke vormen van geloofsuiting wel of juist niet bij je passen. Dit geeft een stevige basis, die je in staat stelt alles om je heen te relativeren aan de hand van je eigen ‘filter’.
Vrijheid
Een bevlogen evangelist geeft je geen schuldgevoel meer, christelijke trends kun je beproeven en langs je heen laten glijden – zonder schuldgevoel. Zo kun je veilig andere culturen en kerken verkennen. Is paaldansen voor God niets voor jou? Dan doe je dat toch niet, prima. “Beproef alle dingen, behoud het goede,” (1 Thess 5:21) krijgt zo een heel andere en interessante lading.
Relativisme kan daarom een stap naar psychologische en spirituele vrijheid betekenen. Absolute do’s and don’ts bestaan niet, als het om een op God gerichte spiritualiteit gaat. In jouw relatie met God moet je jezelf kunnen zijn. Zo heeft Hij jou geschapen en zo houdt Hij het meeste van je.
Aanbevolen literatuur:
Gary L. Thomas, Jouw Spiritualiteit. Amsterdam: Buijten & Schipperheijn, 2010.
Geraadpleegde literatuur:
Majid Amini & Christopher Calswell, “Does ‘One Cannot Know’ Entail ‘Everyone is Right’? The Relationship Between Epistemic Scepticism and Relativism.” Forum Philosophicum 15, 2010, 103-118.
