pottenbakker

Ook God vergist zich wel eens

Veel christenen zien tussen het Oude en het Nieuwe Testament een kloof. Van orthodox tot vrijzinnig, iedereen merkt het verschil tussen een wetgevende God van Israel in het Oude Testament en de genadebrengende God voor alle mensen in het tweede deel van de Bijbel. Vergiste God zich, of is dat te menselijk gedacht? Wij voelen een spanning, en Paulus deed dat ook:

Romeinen 9:30-33 “Wat kunnen we hieruit nu opmaken? Hoewel ze er niet naar hebben gestreefd, zijn heidenen als rechtvaardigen aangenomen, op grond van hun geloof. Maar Israël, dat ernaar streefde door de wet rechtvaardig te worden, heeft dat niet bereikt. Wat is daarvan de oorzaak? Ze handelden alsof het van hun daden afhing, en niet van geloof. Ze zijn over de steen gestruikeld waarover geschreven staat: ‘In Sion leg ik een steen neer waarover men struikelt, een rotsblok waaraan men zich stoot. Maar wie in hem gelooft, komt niet bedrogen uit.’”

Jaap

God veranderde de spelregels

Heidenen zijn als rechtvaardigen aangenomen? Alle heidenen? Dat zou je wel denken als je verder leest. Israël namelijk, is niet als rechtvaardige aangenomen. Toch ligt hier een scheiding tussen Israël als volk en de heidenen als individuen. Het is toch wel een beetje dubbel. Het voelt als schappelijk van God dat Hij nu ook heidenen aan wil nemen. Het voelt als straf van God dat Israël de rechtvaardigheid niet heeft bereikt.

Eigenlijk heb ik dit gevoel ook bij een aantal verhalen uit het Oude Testament. Sterker nog, Abraham liep ook tegen dit probleem aan. Hoezo is God nu afgeknapt op het volk dat Hij heeft uitgekozen, wat een aantal millennia Zijn onmogelijke wetten heeft geprobeerd op te volgen? Hij veranderde toch zelf de spelregels toen Hij Jezus naar de aarde liet komen, zodat er nooit meer geofferd zou hoeven worden voor de zonden van het volk?

Romeinen 9

En dan besluit ik de context van deze tekst eens te lezen en word ik weer op mijn plek gezet. Het aardewerk vraagt toch ook niet aan de pottenbakker: “Waarom hebt u me gemaakt zoals ik er uitzie?” Toch blijf ik het lastig vinden dat wij mensen ons maar neer moeten leggen bij de beslissingen die God maakt.

Was het rechtvaardig dat de Farao ‘slechts’ een puzzelstukje was in het plan van God? Was het rechtvaardig dat God al voor de geboorte van Esau en Jakob had besloten dat Esau, de oudste, Jakob, de jongste zou dienen? Mag ik mij dit wel afvragen of ben ik dan te vrijzinnig? Mag ik er überhaupt over nadenken of God rechtvaardig handelt? Ik denk het wel. Abraham mocht dat toch ook?

Erik

Van kleur verschoten

Het lukt Jaap helaas niet om deze tekst in het grotere kader van Paulus’ theologie te zien. Zijn mijmering deel ik: je mag afvragen of God rechtvaardig handelt. Je mag je wat mij betreft ook afvragen of God überhaupt handelt. In het licht van Paulus’ werk moet je anders naar deze tekst kijken. Hier staan, in theologische termen, de werken van de wet tegenover genade van God.

Deze twee staan in de hele brief aan de Romeinen centraal. Daar past deze tekst perfect in, maar mijn bijdrage van vandaag wil ik gebruiken om je iets anders te laten zien. Lees daarvoor eerst Jesaja 28:16, de tekst die Paulus hier ‘citeert’. Ik zet ‘citeert’ expres tussen aanhalingstekens, want Paulus verkracht de tekst zonder scrupules. De positieve woorden ‘grondsteen’ en ‘hoeksteen’ van Jesaja zijn ineens van kleur verschoten. Paulus heeft het over een ‘steen des aanstoots’ en een ‘struikblok’.

Orthodox mantra

Wat Paulus deed, was in zijn tijd gemeengoed. Wij denken vaak dat moderne christenen creatief zijn met Bijbelteksten, maar knippen en plakken in de Bijbel konden ze in de eerste eeuw toch net even beter. Je moet Paulus’ gebruik van de Hebreeuwse tekst natuurlijk in zijn historische context zien, zoals de hele Bijbel. Als dit soort tekstgebruik normaal was, kunnen we Paulus niet verwijten dat hij het ook deed.

Dat laat onverlet dat de manier waarop Paulus het Oude Testament uitlegt anno 2011 tot gefronste wenkbrauwen zou leiden. Het orthodoxe mantra ‘als Paulus het doet mag het’ vind ik niet bevredigend. Deze tekst toont de menselijkheid van Paulus, en geeft modern gekissebis over verschillende interpretaties een bittere bijsmaak. Als Paulus dit mag, mag Mattheus van der Steen toch ook beweren dat hij doden kan laten opstaan? Als Paulus dit mag, mag Erik Drenth toch ook beweren dat het evangelie ruimte biedt voor een meer symbolische interpretatie van de opstanding van Jezus?

Reacties

  1. zegt

    Lieve Jaap en Erik,

    Hoezo zien christenen een kloof tussen oude en nieuwe testament ? Volgens mij handelt de God van het OT identiek aan de God van het NT. Vergeet niet dat iedereen die voor Mozes leefde geen wet kende. Maar velen wel intiem met God wandelden, en uitzagen naar het reddingsplan dat God al in de hof van Eden had voorspeld. Niks nieuws dus.
    Misschien moet je de Schrijver eens vragen hoe het zit. Helpt mij enorm !!
    Groet,
    Sijbrandt

  2. zegt

    Beste Erik, wat jij Jaap verwijt over Paulus,
    zou Paulus jou verwijten over Jesaja.
    Je moet Jesaja’s tekst in de grotere context
    van het (misschien samengesteld) geheel ‘Jesaja’ zien.

    Concreet: je noemt de steen in Jesaja 28 positief.
    Dat is die steen ook.

    Maar kijk je verder in dat hoofdstuk, dan zie je toch,
    dat het niet alleen goed nieuws betekent.
    De tekst, direct hier op volgend in Jesaja, is oordeel.

    Daarnaast, en dat is het hoofdpunt:
    Paulus herkent de steen uit Jesaja 28.
    Die is namelijk al voorgekomen in Jesaja 8.
    “Hij zal een heiligdom zijn (positief),
    maar ook een steen waaraan men zich stoot (negatief).”

    Bij Jesaja is deze steen dus een steunpunt voor de gelovigen,
    en een valstrik voor de ongelovigen.
    Paulus kent die theologie, die de hele Bijbel doortrekt,
    en citeert Jesaja hier dus legitiem.
    Waarbij moet worden gezegd, dat hij 2 teksten samen citeert.

    Eens?
    Ik hoop, dat je Paulus nu vrijspreekt van ‘verkrachting van Jesaja’
    :)

  3. Erik Drenth zegt

    @Alain

    Je hebt een punt, er zijn nuances bij dit verhaal. Die steen is al een weg gegaan voordat Paulus er hier mee aan de haal gaat. Daartussen zit ook nog de Griekse vertaling van de tekst, die Paulus gebruikt. Zoals ik al aangeef was deze wijze van Bijbeluitleg niet ongewoon in Paulus’ tijd. Ik denk wel dat deze toen gebruikelijk manier van schriftinterpretatie tegenwoordig als vrijzinnig zou gelden…

  4. zegt

    Ik geloof ook dat de kloof tussen ot en nt niet zo groot is als lijkt als je de filosofische ideeën van Paulus in overweging neemt. Paulus gaat er in deze brief vanuit dat de mens geen vrije wil heeft, dat deze toch gered wordt noemt hij genade, en dat betoogt hij ook steeds in deze brief. Als je dan naar het ot kijkt zie je dat Abram uitgekozen wordt door God, dat profeten geselecteerd worden door God en maar moeten doen wat God opdraagt. In al deze gevallen is er geen sprake van vrije wil en is er zeker geen sprake van een trendbreuk.

  5. Jurjen de Boer zegt

    Volgens mij draait het er nog steeds om dat mensen de wet na proberen te streven. Ik denk dat bedoeld wordt, dat een persoon die meer de wet naleeft dan een ander niet noodzakelijkerwijs een beter mens is. Het kan zijn dat het makkelijker is voor die eerste persoon dan voor die tweede. Het gaat om de inzet. Wat heb je als mens met je talenten gedaan om de wet na te streven. En de mensen die het best hun talenten hebben gebruikt om de wet na te streven, zijn ook de mensen die geloven, want uit hun inzet blijkt hun geloof. Ik neem aan dat die steen Jezus Christus is; aan de ene kant een steun voor die mensen die moeite hebben om de wet na te leven, en aan de andere een steen des aanstoots voor die mensen die denken dat ze beter zijn dan andere mensen.

  6. Johan zegt

    @vrijzinnig evangelisch: Als je geen vrije wil hebt, dan ben je dus ook niet verantwoordelijk voor je daden? Ook homofielen, moordenaars, pedofielen, Hitler enz?

  7. Hannah zegt

    Voornamelijk aan Johan, maar eerlijk gezegd ook aan Erik en Jaap. Hoe kon je in Gods Naam de daden van een homofiel vergelijken met moordenaars, pedofielen (ik neem aan dat hier sexueel aktieve pedo`s bedoeld worden) en Hitler? Sorry, Erik en Jaap, maar kunnen jullie van zoiets geen afstand nemen?

  8. Erik Drenth zegt

    @Hannah is moge duidelijk zijn dat wij niet achter de inhoud van dit soort comments staan. We modereren liever zo weinig mogelijk. Zulke reacties ridiculiseren zich gelukkig zelf. 99,99% van onze lezers zal deze vergelijking belachelijk en verwerpelijk vinden. Johan plaatst zichzelf zo buiten het debat, daar hoeven wij hem niet uit te gooien.

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Verplichte velden zijn gemarkeerd met *

De volgende HTML-tags en -attributen zijn toegestaan: <a href="" title=""> <abbr title=""> <acronym title=""> <b> <blockquote cite=""> <cite> <code> <del datetime=""> <em> <i> <q cite=""> <strike> <strong>