De Bijbel is niet alleen een boek vol controversiële teksten, die als voer voor strijdende theologen kunnen dienen. Je vindt ook teksten die wijsheid en inzicht brengen, hoe je ook over God, Jezus of de Bijbel denkt. Wij kozen vandaag voor een tekst uit Spreuken. Verwacht weinig strijd, maar wel een andere benadering.
Spreuken 19:8-11 “Wie zijn verstand gebruikt, heeft zijn leven lief, wie zich laat leiden door inzicht, is geluk op het spoor. Een valse getuige blijft niet ongestraft, wie leugens verkondigt, gaat te gronde. Weelde past niet bij een dwaas, nog minder past het dat een slaaf heerst over vorsten. Een verstandig mens houdt zijn woede in toom, het siert hem als hij fouten door de vingers ziet.”
8Beide benen op de grond
Spreuken is, samen met Prediker, een van de Bijbelboeken die mij het meest inspireert. Mogelijk zijn beide boeken door dezelfde man geschreven: Salomo. Of dat waar is of niet, de schrijver van Spreuken grossiert in waarheden van het leven. Geen gezweef, maar gewoon lekker met beide benen op de grond. Wie zich laat leiden door inzicht, is geluk op het spoor. Niet: vertrouw maar op je gevoel, maar je verstand gebruiken.
Dat spreekt mij aan, hoewel ik ook wel weet dat geloof in de eerste plaats op ervaring gebaseerd is. Die ervaring kan best aan de basis van 'inzicht' liggen, maar volgens mij wordt uit teksten als deze duidelijk dat uitbundigheid zonder reflectie, die je in charismatische kerken zoals TRIN ziet, niemand verder zal helpen. Het advies om je hoofd erbij te houden is iets anders dan het advies al je ervaringen weg te rationaliseren en relativeren.
Hand in hand
De oproep om je verstand te gebruiken, gaat in deze tekst hand in hand met een boodschap die Jezus honderden jaren na het optekenen van Spreuken verkondigde. In het Onze Vader, zoals dat aan ons is overgeleverd, bidt Hij: "en vergeef ons onze schulden, gelijk ook wij vergeven onze schuldenaren." "Een verstandig mens ziet fouten door de vingers", zegt Spreuken. Het zijn twee kanten van dezelfde medaille: enerzijds vragen of God je wil helpen om te vergeven, anderzijds inzien dat het verstandig is om dat te doen.
Het laat zien dat christendom ook down-to-earth kan zijn. Inzichtvol, zonder te juichen, te schreeuwen, te huilen. En nog belangrijker: zonder zeker te weten. Een advies je verstand te gebruiken, om je te laten leiden door inzicht en om fouten door de vingers te zien verandert niet door existentiële geloofstwijfel. Daardoor bieden juist mooie woorden als die van Spreuken houvast. Ook als je het even niet meer weet.
9Open deur
Deze week heeft Erik er een stem bij, die van mij. Als Erik zegt dat Spreuken één van de Bijbelboeken is, die hem het meest inspireert, dan getuigt dat van zelfkennis. Toen ik deze verzen las, dacht ik namelijk aan Erik. Hoewel hij de nadruk legt op verstand, en daardoor de Bijbel anders is gaan lezen, zie ik een lichtpuntje: hij legt zich erbij neer, dat geloven niet enkel een kwestie is van beredeneren. Dat opent deuren.
Erik verwijst naar het Onze Vader. Daar ziet hij een koppeling met de tekst van deze week. De balans die hij zoekt tussen verstand en gevoel, komt ook terug in het grootste gebod: "Heb de Heer, uw God, lief met heel uw hart en met heel uw ziel en met heel uw verstand en met heel uw kracht."
De grens
Als op één van deze vier eigenschappen teveel nadruk wordt gelegd, dan is de balans zoek en ontstaan er rare taferelen. Erik verwijst dan ook niet onterecht naar TRIN. Wanneer Erik en ik (wij zitten op dat gebied op één lijn) kritiek hebben op deze manifestaties, dan krijgen we terug, dat we ons er wel voor open moeten stellen. Nee dus.
De grens bij beleving, ligt daar, waar het verstand een alarmsignaal afgeeft. Gelovigen die hun verstand op nul zetten en gaan lachen, gieren en brullen, die overschrijden die grens. Nergens in de Bijbel staat dat je niet moet nadenken, maar gewoon moet doen. De tekst uit Spreuken is daar het bewijs van. Je compleet aan de Heer overgeven is prima, maar doe dat wel met je verstand.
@Erik en Jaap
Mooi, zeker waardevol! Ben het met allebei wel eens. Ik kreeg vandaag een reactie op mijn blog waarin de joodse en (Joodse) Abraham Joshua geciteerd wordt.