U vraagt, wij draaien. Staat Geschreven staat open voor vragen. Daarom behandelen we vandaag een tekst uit Timotheüs, waarbij één van onze lezers een vraag heeft: “Waarom krijgt hier de vrouw de schuld van de zondeval? Belanden vrijgezelle en onvruchtbare vrouwen in de hel?” Heb je ook een vraag of een suggestie? Reageer dan via ons contactformulier.
1 Timotheüs 2:11-15 “Een vrouw dient zich gehoorzaam en bescheiden te laten onderwijzen; ik sta haar dus niet toe dat ze zelf onderwijst of gezag over mannen heeft; ze moet bescheiden zijn. Want Adam werd als eerste geschapen, pas daarna Eva. En niet Adam werd misleid, maar de vrouw; zij overtrad Gods gebod. Ze zal worden gered doordat ze kinderen baart, als ze tenminste volhardt in het geloof, de liefde en een heilige, ingetogen levenswijze.”
16De vrouw als hulp voor de man
Mannen zijn in alle opzichten beter dan vrouwen. Of het nu gaat om sport, autorijden, leiding geven, logisch nadenken of lesgeven, mannen doen het beter. Wat vrouwen wel goed kunnen is stil zijn, koken, schoonmaken en voor de kinderen zorgen. De oorzaak? Adam is eerst gemaakt, daarna Eva. Eva liet zich eerst verleiden door de slang, daarna heeft zij Adam verleid.
Ze bestaan. Mannen (en vrouwen!) die er zo over denken. Een aantal decennia geleden was deze groep mensen een stuk groter. Voor de vrouwenemancipatie in de jaren ’60 en ’70, stonden mannen vanzelfsprekend boven de vrouw. Toen Paulus de brief aan Timotheüs schreef – zo’n 2000 jaar geleden – was er nog geen sprake van vrouwenemancipatie. In die mannencultuur, was de vrouw er om de man te helpen.
Man en vrouw niet gelijk
Dan de vragen van onze lezer. Eva werd door de slang misleid, niet Adam. Dat zegt niet dat Adam niet schuldig was. Paulus lijkt hier het verschil tussen man en vrouw te willen verklaren door de eerste schuld bij de vrouw te leggen. De tweede schuld – en dus de mindere – ligt dan bij Adam. De vrouw zal ‘zalig’ worden in kinderen baren. Dit zeggen andere vertalingen. Ik vrees dat ‘gered worden’ ongelukkig vertaald is en dat het – in die cultuur – een vrouw sierde als ze kinderen had.
Maar wat moeten we anno 2010 nog met deze tekst? Nu moet ik voorzichtig zijn. Ik hoor de orthodoxe christen in mijn ene oor fluisteren en de geëmancipeerde vrouw in mijn andere. Hoe zie ik de verhouding tussen man en vrouw? Ze zijn niet gelijk. Dat kunnen we allemaal beamen. Ik geloof dan ook dat een vrouw ándere (en niet mindere) kwaliteiten heeft dan de man. Man en vrouw zijn niet gelijk, maar wel gelijkwaardig.
11Broddelwerk
Mannen en vrouwen zijn niet altijd zo gelijk geweest als tegenwoordig. Vrouwen mochten tweeduizend jaar geleden blij zijn als ze recht hadden op een aanrecht. De beweging rond Jezus was daarop een positieve uitzondering. Niet dat vrouwen en mannen gelijk werden behandeld, maar de volgelingen van Jezus waren hun tijd ver vooruit. Vrouwen konden gewoon een gemeente leiden. Prisca, die op meerdere plaatsen in de brieven van Paulus voorkomt, is daarvan een voorbeeld.
Toch staat deze tekst in de Bijbel. Ik geloof dat dat het resultaat is van broddelwerk in de eerste eeuwen van het christendom. De overtuiging van veel moderne theologen is dat 1 Timotheus niet door Paulus is geschreven. Er zijn goede redenen om dat te denken. Het taalgebruik is anders, de onderliggende filosofie is anders, en de teksten maken andere statements. Zo staat er ineens dat vrouwen zich moeten onderwerpen aan mannen, terwijl uit de brieven die wél van Paulus zijn, iets anders blijkt.
Hoe is dat te verklaren?
'Hoe komt zo'n tekst dan in de Bijbel terecht?', zul je je afvragen. Dat is natuurlijk niet eenduidig te verklaren, maar een vrouwonvriendelijke tekst als deze kan één van de redenen zijn. Het feminisme avant-la-lettre van de eerste christenen stond niet iedereen aan. Al snel sloop de jouw-recht-is-het-aanrecht-mentaliteit er weer in. Teksten als deze passen daar prima bij.
Om reacties voor te zijn moet ik nog één tekst noemen. In 1 Korintiërs 15:34-35 staat bijna hetzelfde als in de tekst die we vandaag behandelen, maar dan korter. Hoogstwaarschijnlijk is dat het werk van een iets te ijverige overschrijver, die de tekst uit 1 Timoteüs kende. Vrijgezelle vrouwen gaan dus niet naar de hel, hoe graag eerste- en tweede-eeuwse mannen dat ook zagen. Wie teruggaat naar Paulus en Jezus, leest gelukkig iets heel anders.
Leestip: Jezus Sirach 25 en 26
http://www.biblija.net/biblija.cgi?Bijbel=Bijbel&set=10&l=nl&pos=1&qall=1&idq=19&idp0=19&m=Sir%2025&hl=Sir%2025,19
Met intellectueel gezwets (2Tim.2:16 NBV – dit werd zeker ook geschreven door zo’n broddelaar?) kun je voor iedere tekst wel een redenering bedenken dat hij niet meer geldig is. Ik stel voor: gewoon accepteren wat er in de tekst staat, en met een beetje goeie en ruimdenkende gezindheid is daar heel goed mee te leven.
Overigens klopt het idee niet, dat als Paulus het niet zelf hoogstpersoonlijk geschreven heeft, het geschrevene minder waard zou zijn. Ook het idee dat het dus broddelwerk van anderen moet zijn is slechts een zwakke uitvlucht van het menselijk denken om ergens af te komen.
Toevallig was ik al lang van plan om een serie blogposts aan dit Bijbelgedeelte te wijden. Mijn ideeën over de betekenis van dit gedeelte verschillen op enige punten sterk van die van Jaap en Erik, zoals uit mijn blogposts zal blijken. De eerste staat hier.
Ik ben blij dat er wetenschappers zijn die vragen stellen bij het ontstaan van de bijbel. Hoe bijzonder het als boek ook is, en hoezeer God ook tot ons spreekt door de bijbel heen: het is en blijft een boek dat geschreven is door mensen. Mensen die openbaringen ontvingen van God, mensen die dat dachten, en mensen die wellicht een eigen agenda hadden om dingen op een bepaalde manier op te schrijven. Dankzij dit soort onderzoek ben ik beter in staat om dat te onderscheiden, en me te richten op wat het meest betrouwbaar is en dicht bij de Bron staat. En heb ik er dus totaal geen moeite mee om zo’n bijbeltekst ‘in zijn context te lezen’, ofwel: voor mijn leven vandaag links te laten liggen.
Natuurlijk zijn jullie er ook van overtuigd dat jullie standpunten cultuur- en tijdbepaald zijn en daarom slechts een (zeer) voorlopig karakter hebben.
De suggestie dat vrijgezelle vrouwen volgens 1e en 2e eeuwse mannen naar de hel zouden gaan is stuitend en voorzien van geen enkel argument.
Is het zo dat als je je als 2e ergens schuldig aan maakt, dat je dan MINDER… schuldig bent?
Wordt er bij “‘het baren van kinderen”, niet gewoon verwezen naar Maria die Jezus baarde doorwie wij allen gered zijn? Een andere redding is er toch niet?
Ik denk dat onze manier van uitleggen van deze tekst hopeloos scheef loopt met wat Paulus eigenlijk bedoelde, mede door ons (hellinistische) denken, maar dat Paulus hem wel degelijk heeft geschreven.
In gen 3:6 lees je: Ze plukte een paar vruchten en at ervan. Ze gaf ook wat aan haar man, die bij haar was, en ook hij at ervan. (nbv)
Kortom Hij stond erbij en keek erna en….deed niets, nou ja…Adam at. Als we dat in het licht zetten van bijbels mannelijk leiderschap naar de vrouw toe heeft de man hier gefaald. Hij is het hoofd van het gezin. Eva heeft ‘ja’ gezegd, maar Adam heeft zijn verantwoordelijkheid niet opgepakt.
Daarnaast ben is van mening dat ik als vrouw in een makkelijkere positie zit dan de man. De man is het hoofd van zijn vrouw, zoals Christus het was voor Zijn gemeente. Jezus was opofferingsgezind, zichzelf wegcijferde voor Zijn gemeente en in liefde Zijn kinderen begrensden. Daar kunnen heel wat mannen nog wat van leren, zich dienstbaar opstellen tov zijn vrouw en haar in liefde het leven doorleiden. Succes mannen! Ik geniet van mijn vrouw-zijn!
@ Isabella: bedankt voor je reactie. Op je laatste alinea wil ik graag nog even reageren. Christus was het hoofd voor Zijn gemeente zeg je. Dit kun je onbedoeld zo neergezet hebben, maar je uitleg bouwt daar ook op voort. Zoals Jezus met de mensen hier op aarde om ging, zo moet de man met de vrouw omgaan.
Of dit een legitieme uitleg is weet ik niet. Dan moet je selectief Jezus’ daden gaan toepassen op de man: de man moet de stormen in het leven van de vrouw stillen, als de vrouw om water vraagt moet de man haar wijn geven, de man moet voor de vrouw willen sterven, maar andersom is niet nodig. Het zijn even bizarre uitleggingen, maar je kunt niet het ene wel overnemen en het andere niet.
Als ik Efeze 5 lees, dan zou ik niet zeggen dat mannen nog heel wat kunnen leren en zich dienstbaar op moeten stellen t.o.v. de vrouw. Eerder het tegenovergestelde.